Inna Ameryka: Richard Avedon w londyńskiej galerii Gagosian

Londyńska scena artystyczna przygotowuje się na jedno z najważniejszych wydarzeń początku roku. Już 15 stycznia 2026 roku w galerii Gagosian przy Grosvenor Hill otwarta zostanie wystawa pt. Richard Avedon: Facing West. Ekspozycja, przygotowana z okazji czterdziestej rocznicy premiery legendarnego cyklu In the American West, zaprezentuje rzadkie odbitki, w tym prace niepokazywane publicznie od 1985 roku. To wyjątkowa okazja, by na nowo spojrzeć na surowy, pozbawiony sentymentów obraz Stanów Zjednoczonych, który Avedon uwiecznił niemal pół wieku temu.

Seria In the American West, realizowana w latach 1979–1984 na zlecenie Amon Carter Museum w Teksasie, stanowiła znaczące odejście od modowego blichtru, z którym często kojarzony jest Avedon. Przez pięć lat fotograf przemierzył dwadzieścia jeden stanów, realizując ponad tysiąc sesji zdjęciowych. Zamiast polityków, artystów czy celebrytów, przed jego obiektywem stanęli przedstawiciele klasy pracującej: górnicy, rolnicy, włóczędzy i pracownicy fizyczni – ludzie stanowiący „serce i duszę” amerykańskiej prowincji, często pomijani w głównym nurcie narracji o sukcesie.

Prezentowane w Londynie prace, wyselekcjonowane z oryginalnej edycji 126 zdjęć, to surowe, psychologiczne portrety, które stały się wizytówką dojrzałego stylu artysty. Avedon stosował charakterystyczną, rygorystyczną metodę: używał wielkoformatowego aparatu Deardorff 8×10, korzystał wyłącznie z naturalnego światła i ustawiał swoich bohaterów na prostym, białym tle. Całkowicie rezygnował z rekwizytów, a zachowana czarna ramka negatywu miała podkreślać brak kadrowania czy manipulacji w ciemni. Taka forma pozwalała skupić się wyłącznie na twarzy, postawie i ubraniu portretowanego, wydobywając z niego emocjonalną prawdę. Jak sam Avedon mawiał o swojej twórczości: „Wszystkie fotografie są dokładne. Żadna z nich nie mówi prawdy”.

Wśród bohaterów wystawy zobaczymy między innymi Jamesa Story’ego, górnika z Kolorado, którego fotograf uwiecznił w sposób przywodzący na myśl męczeństwo św. Sebastiana, łącząc siłę z niewinnością. Pojawi się również Richard Wheatcroft, farmer z Montany, z którym Avedon nawiązał bliższą relację i fotografował go dwukrotnie w odstępie dwóch lat. Zestawienie tych portretów ukazuje subtelne ślady, jakie ciężka praca i upływ czasu odciskają na człowieku.

Choć In the American West uważane jest za opus magnum Avedona, warto przypomnieć, że Richard Avedon (1923–2004) to postać, która zrewolucjonizowała fotografię XX wieku na wielu płaszczyznach. Urodzony w Nowym Jorku, karierę zaczynał w marynarce handlowej, robiąc zdjęcia identyfikacyjne załodze. Sławę przyniosła mu jednak praca dla magazynów modowych. Przez dekady związany był z Harper’s Bazaar i Vogue, gdzie zerwał ze statycznymi pozami modelek, wprowadzając do zdjęć mody ruch, emocje i życie. W 1992 roku został pierwszym w historii etatowym fotografem tygodnika The New Yorker, co ostatecznie potwierdziło jego status jako reportera i portrecisty najwyższej próby.

Avedon był artystą wielokrotnie nagradzanym za swój wkład w kulturę wizualną. W 1993 roku otrzymał prestiżową nagrodę Master of Photography od International Center of Photography, a dziesięć lat później – Medal 150-lecia Królewskiego Towarzystwa Fotograficznego (Royal Photographic Society). Był również członkiem American Academy of Arts and Sciences. Jego prace znajdują się dziś w najważniejszych kolekcjach muzealnych na świecie, w tym w Metropolitan Museum of Art i MoMA w Nowym Jorku.

Za koncepcją londyńskiej wystawy stoi Caroline Avedon, wnuczka fotografa i kuratorka ekspozycji. Jej wizja odchodzi od prostego układu chronologicznego na rzecz narracji tematycznej, prowadzącej widza „od ciemności do światła”. Zestawiając zdjęcia w nowe pary, kuratorka buduje świeże powiązania między bohaterami, zachęcając współczesnego odbiorcę do refleksji nad tożsamością, klasą społeczną i złożonością ludzkiego losu. To osobiste, a zarazem uniwersalne spojrzenie sprawia, że Facing West nie jest tylko archiwum minionej epoki, ale żywym dialogiem z historią.

Wystawa potrwa do 14 marca 2026 roku.

Zdjęcia: Richard Avedon © The Richard Avedon Foundation. Dzięku uprzejmości Gagosian, gagosian.com.